عبدالله مستوفى

298

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

جوانها در وزارت امور خارجه خوانندهء عزيز توجه دارد كه از 1321 مدرسهء سياسى كه مدرسهء وزارت خارجه است ، نيز هفت هشت دسته فارغ التحصيل تحويل داده و عدهء آنها در اينوقت بپنجاه شصت نفرى بالغ شده است . ولى جز طبقهء اول ، از باقى طبقات آنها در وزارت خارجه پذيرائى بسزائى به عمل نيامده است . بخصوص در اين پنج شش سال اخير كه بانيان اصلى مدرسه به كارهاى ديگر مشغول شده و سرهاى همه گرم نزاع‌هاى موضوعى استبداد و مشروطه بوده ، وقتى كه به اين كار بپردازند نبوده است . البته نزد محمد عليشاه هم نميشد اسم اين مدرسه را بياورند ، همينقدر كه در آن را نبسته بودند ، بايد شكرگزار بود . فارغ التحصيلها هم بعضى اصلا بوزارت خارجه نرفته ، پاره‌اى به كارهاى آزاد اشتغال پيدا كرده و بعضى هم بمناسباتى وارد ساير دوائر دولتى گشته ، فقط بيست نفرى وارد خدمت وزارت خارجه شده و بعضى بخارج و برخى در مركز ، با حقوقهاى ناقابلى مشغول بودند . ولى رؤساء ادارات مركزى در آنها به نظر مدعى مينگريستند و به آسانى آنها را در ادارهء خود نمىپذيرفتند و مايل بودند زيردستهاشان از قماش خودشان باشند . به همين جهت بود كه عده‌اى از جوانهاى غير تحصيل كرده در مدرسهء سياسى هم ، در ظرف همين هفت هشت ساله ، وارد خدمت وزارت خارجه شده كه بيشتر از فارغ التحصيل‌هاى مدرسه طرف توجه بودند . بعضى از اينها هم از جوانانى بودند كه بعنوان تحصيل چند صباحى پدرهاى خود را فريب داده در اروپا بسر برده بودند يا احيانا مثل عبد الحسين خان معزز الملك ( تيمور تاش ) كه مدرسهء سوارنظام پطرزبورغ را تمام كرده ، معهذا در دار الترجمهء وزارت خارجه كه جزو كابينهء وزير بود ، مشغول خدمت بىجيره و مواجب شده بودند . ولى فارغ التحصيلهاى مدرسهء سياسى نقطهء اتكاء ديگرى در وزارتخانه داشتند و آن معين الوزاره رئيس كابينهء وزير ( جناب آقاى حسين علاء ) بود كه الحق جوانها را زير پر خود گرفته و خود علاء السلطنه وزير امور خارجه هم ، بواسطهء آقاى علاء نسبت به آنها از حمايت دريغ نميكرد . از جمله ميرزا سيد ابو القاسم خان ( انتظام الملك بعد ) را كه فارغ التحصيل دورهء دوم بود ، برياست دار الترجمه و ميرزا عليخان ( منصور الملك ) را برياست كارگزينى و محسن خان انصارى را برياست رمز در دوائر كابينه گماشته بود و چون رئيس مدرسهء سياسى هم بود ، بقدرى كه ميتوانست ، از فارغ التحصيلهاى مدرسه حمايت ميكرد . بالاختصاص در اين موقع كه آزادى مجددا برقرار شده و بايد وزارت‌خانه صورت قانونى به خود بگيرد ، پدر و پسر مصمم شده بودند كه از جوانها ، اشخاص كاركرده‌اى را دم‌دست داشته ، سكان ساير ادارات وزارتخانه را هم مثل كابينه به آنها بسپارند . احضار من از پطرزبورغ و ميرزا صادق خان از اسلامبول و معاونت اول دادن بما دو نفر در دو ادارهء روس و عثمانى به همين نظر بود . ميرزا محمد على خان احتشام همايون ( پسر معين الدوله ) را هم كه يكى از فارغ التحصيلهاى ديگر دورهء اول بود ، در ادارهء انگليس به همين سمت برقرار كرده بودند .